Sách dày 88 trang với đĩa CD Bông hồng cài áo qua giọng đọc của Hướng Dương, cùng nhiều bài
hát chọn lọc, chủ đề về mẹ do các ca sĩ Đan Trường, Quang Linh, Thanh Thúy,
Hiền Thục trình bày.
5 chương trong cuốn sách gồm: Bài thơ tặng cha mẹ, Cung điện của hài
nhi, Bông hồng cài áo, Sự hòa giải và Nghi lễ hòa giải và tri ân là những đoản văn gửi gắm tấm lòng thiết tha,
chứa đựng sự biết ơn lớn lao mà những người làm con dành cho cha mẹ.
Năm 1962, khi thiền sư Thích Nhất Hạnh đi nghỉ hè cùng với các
sinh viên tại Camp Ockanickon ở Medford thuộc tiểu bang New Jersey, Mỹ, ông đã
viết nhiều đoản văn gửi cho đoàn sinh viên Phật tử Sài Gòn.
Đoản văn xúc động đến mức các thành viên trong đoàn chép tay thành
300 bản để chia sẻ với mọi người. Từ sự kiện chép tay đoản văn và cách tặng
thật trân trọng cùng với những đóa hồng đỏ thắm, rất nhiều người yêu cuốn sách
từ khi nó chưa được xuất bản. Đến năm 1964, cuốn sách được nhà xuất bản Lá Bối
ấn hành, tái bản nhiều lần sau đó và được dịch ra 8 ngôn ngữ khác như: Anh,
Pháp, Đức, Hà Lan, Nga, Trung Quốc, Thái Lan, Lào.
Sau 50 năm, cuốn Bông hồng cài áo trở thành biểu tượng của tình yêu giữa cha mẹ và con cái, giữa con
cái và cha mẹ.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã xuất bản trên 100 cuốn sách. Nhiều
cuốn trong số đó được xếp hạng bán chạy tại Mỹ cùng các nước trên thế giới.
Hiện ông sống và tu tập tại miền Nam nước Pháp.
"Con mà không có hiếu là thứ con bỏ đi.
Nhưng hiếu thì cũng do tình thương mà có; không có tình thương thì hiếu cũng
chỉ là giả tạo, khô khan, vụng về, cố gắng mệt nhọc. Mà có tình thương là có
đủ hết rồi, cần chi nói đến bổn phận. Thương mẹ là một cái gì rất tự nhiên,
như khát thì uống nước. Con thì phải có mẹ, phải thương mẹ. Chữ “phải” đây
không phải là luân lý, là bổn phận mà “phải” đây là lý đương nhiên. Con đương
nhiên thương mẹ, cũng như khát đương nhiên sẽ tìm nước uống. Mẹ thương con,
nên con thương mẹ. Con cần mẹ, mẹ cần con" (trích chương 3, sách Bông hồng cài
áo).
|
Thất Sơn
Nguồn: http://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/sach/lang-van/tai-ban-bong-hong-cai-ao-mung-vu-lan-1972039.html
----------------------
BÔNG HỒNG CÀI ÁO
Ý niệm về mẹ thường không thể tách rời ý niệm về tình thương. Mà tình
thương là một chất liệu ngọt ngào, êm dịu và cố nhiên là ngon lành. Con trẻ
thiếu tình thương thì không lớn lên được. Người lớn thiếu tình thương thì cũng
không "lớn" lên được. Cằn cỗi , héo mòn. Ngày mẹ tôi mất, tôi viết
trong nhật ký: Tai nạn lớn nhất đã xẩy ra cho tôi rồi! Lớn đến mấy mà mất mẹ
thì cũng như không lớn, cũng cảm thấy bơ vơ, lạc lõng, cũng không hơn gì trẻ mồ
côi. Những bài hát, bài thơ ca tụng tình mẹ bài nào cũng dễ, cũng hay. Người
viết dù không có tài ba, cũng có rung cảm chân thành; người hát ca, trừ là kẻ
không có mẹ ngay từ thuở chưa có ý niệm, ai cũng cảm động khi nghe nói đến tình
mẹ. Những bài hát ca ngợi tình mẹ đâu cũng có, thời nào cũng có. Bài thơ mất mẹ
mà tôi thích nhất, từ hồi nhỏ, là một bài thơ rất giản dị. Mẹ đang còn sống,
nhưng mỗi khi đọc bài thơ ấy thì sợ sệt, lo âu.... sợ sệt lo âu một cái gì còn
xa, chưa đến, nhưng chưa chắc chắn phải đến :
Năm xưa tôi còn nhỏ,
Mẹ tôi đã qua đời !
Lần đầu tiên tôi hiểu,
Thân phận trẻ mồ
côi.
Quanh tôi ai cũng khóc,
Im lặng tôi sầu thôi.
Để dòng nước mắt chảy,
Là bớt khổ đi
rồi...
Hoàng hôn phủ trên mộ,
Chuông chùa nhẹ rơi rơi.
Tôi thấy tôi mất mẹ,
Mất cả một
bầu trời.
Một bầu trời thương yêu dịu ngọt, lâu quá mình đã bơi lội trong đó,
sung sướng mà không hay, để hôm nay bừng tỉnh thì thấy đã mất rồi. Người nhà
quê Việt nam không ưa cách nói cao kỳ. Nói rằng bà mẹ già là kho tàng của yêu
thương, của hạnh phúc thì cũng đã là cao kỳ rồi. Nói mẹ già là một thứ chuối,
một thứ xôi, một thứ đường ngọt dịu, người dân quê đã diễn tả được tình mẹ một
cách vừa giản dị vừa đúng mức :
Mẹ già như chuối ba
hương
Như xôi nếp một, như đường
mía lau.
Ngon biết bao ! Những lúc miệng vừa đắng vừa nhạt sau một cơn sốt, những lúc
như thế thì không có món ăn gì có thể gợi được khẩu vị của ta. Chỉ khi nào mẹ
đến, kéo chăn đắp lên ngực cho ta, đặt bàn tay (Bàn tay ? hay là tơ trời đâu la
miên ?) trên trán nóng ta và than thở "khổ chưa, con tôi ", ta mới
cảm thấy đầy đủ, ấm áp, thấm nhuần chất ngọt của tình mẹ, ngọt thơm như chuối
ba hương, dịu như xôi nếp một, và đậm đà lịm cả cổ họng như đường mía lau. Tình
mẹ thì trường cửu, bất tuyệt; như chuối ba hương, đường mía lau, xôi nếp một ấy
không bao giờ cùng tận.
Công cha như núi Thái sơn,
nghĩa mẹ như nước trong
nguồn chẩy ra.
Nước trong nguồn chảy ra thì bất tuyệt. Tình mẹ là gốc của mọi tình cảm
yêu thương. Mẹ là giáo sư dạy về yêu thương, một phân khoa quan trọng nhất
trong trường đại học cuộc đời. Không có mẹ, tôi sẽ không biết thương yêu. Nhờ
mẹ mà tôi được biết tình nhân loại, tình chúng sinh ; nhờ mẹ mà tôi biết được
thế nào là tình nhân loại, tình chúng sinh ; nhờ mẹ mà tôi có được chút ý niệm
về đức từ bi. Vì mẹ là gốc của tình thương, nên ý niệm mẹ lấn trùm ý thương yêu
của tôn giáo vốn dạy về tình thương.
Đạo Phật có đức Quan Thế Âm, tôn sùng dưới hình thức mẹ. Em bé vừa mở miệng
khóc thì mẹ đã chạy tới bên nôi. Mẹ hiện ra như một thiên thần dịu hiền làm
tiêu tan khổ đau lo âu. Đạo Chúa có đức Mẹ, thánh nữ đồng trinh Maria. Trong
tín ngưỡng bình dân Việt có thánh mẫu Liễu Hạnh, cũng dưới hình thức mẹ. Bởi vì
chỉ cần nghe đến danh từ Mẹ, ta đã thấy lòng tràn ngập yêu thương rồi. Mà từ
yêu thương tín ngưỡng và hành động thì không xa chi mấy bước.
Tây phương không có ngày Vu Lan nhưng cũng có Ngày Mẹ (Mother's Day) mồng mười
tháng năm. Tôi nhà quê không biết cái tục ấy. Có một ngày tôi đi với Thầy Thiên
Ân tới nhà sách ở khu Ginza ở Đông Kinh, nửa đường gặp mấy người sinh viên
Nhật, bạn của thầy Thiên Ân. Có một cô sinh viên hỏi nhỏ Thầy Thiên Ân một câu,
rồi lấy ở trong sắc ra một bông hoa cẩm chướng màu trắng cài vào khuy áo tràng
của tôi. Tôi lạ lùng, bỡ ngỡ, không biết cô làm gì, nhưng không dám hỏi, cố giữ
vẻ tự nhiên, nghĩ rằng có một tục lệ chi đó. Sau khi họ nói chuyện xong, chúng
tôi vào nhà sách, thầy Thiên Ân mới giảng cho tôi biết đó là Ngày Mẹ, theo tục
Tây phương. Nếu anh còn mẹ, anh sẽ được cài một bông hoa màu hồng trên áo, và
anh sẽ tự hào được còn mẹ. Còn nếu anh mất mẹ, anh sẽ được cài trên áo một bông
hoa trắng.
Tôi nhìn lại bông hoa trắng trên áo mà bỗng thấy tủi thân. Tôi cũng mồ côi như
bất cứ một đứa trẻ vô phúc khốn nạn nào; chúng tôi không có được cái tự hào
được cài trên áo một bông hoa màu hồng. Người được hoa trắng sẽ thấy xót xa,
nhớ thương không quên mẹ, dù người đã khuất. Người được hoa hồng sẽ thấy sung
sướng nhớ rằng mình còn mẹ, và sẽ cố gắng để làm vui lòng mẹ, kẻo một mai người
khuất núi có khóc than cũng không còn kịp nữa. Tôi thấy cái tục cài hoa đó đẹp
và nghĩ rằng mình có thể bắt chước áp dụng trong ngày báo hiếu Vu Lan.
Mẹ là một dòng suối, một kho tàng vô tận, vậy mà lắm lúc ta không biết, để lãng
phí một cách oan uổng. Mẹ là một món qùa lớn nhất mà cuộc đời tặng cho ta,
những kẻ đã và đang có mẹ. Đừng có đợi đến khi mẹ chết rồi mới nói: "trời
ơi, tôi sống bên mẹ suốt mấy mươi năm trời mà chưa có lúc nào nhìn kỹ được mặt
mẹ!". Lúc nào cũng chỉ nhìn thoáng qua. Trao đổi vài câu ngắn ngủi. Xin
tiền ăn quà. Đòi hỏi mọi chuyện. Ôm mẹ mà ngủ cho ấm. Giận dỗi. Hờn lẫy. Gây
bao nhiêu chuyện rắc rối cho mẹ phải lo lắng, ốm mòn, thức khuya dậy sớm vì
con. Chết sớm cũng vì con. Để mẹ phải suốt đời bếp núc, vá may, giặt rửa, dọn
dẹp. Và để mình bận rộn suốt đời lên xuống ra vào lợi danh. Mẹ không có thì giờ
nhìn kỹ con. Và con không có thì giờ nhìn kỹ mẹ. Để khi mẹ mất mình có cảm
nghĩ: "Thật như là mình chưa bao giờ có ý thức rằng mình có mẹ!"
Chiều nay khi đi học về, hoặc khi đi làm việc ở sở về, em hãy vào phòng mẹ với
một nụ cười thật trầm lặng và thật bền. Em sẽ ngồi xuống bên mẹ. Sẽ bắt mẹ dừng
kim chỉ, mà đừng nói năng chi. Rồi em sẽ nhìn mẹ thật lâu, thật kỹ để trông
thấy mẹ và để biết rằng mẹ đang còn sống và đang ngồi bên em. Cầm tay mẹ, em sẽ
hỏi một câu ngắn làm mẹ chú ý. Em hỏi: " Mẹ ơi, mẹ có biết không ?"
Mẹ sẽ hơi ngạc nhiên và sẽ hỏi em, vừa hỏi vừa cười "Biết gì?" Vẫn
nhìn vào mắt mẹ, vẫn giữ nụ cười trầm lặng và bền, em sẽ nói: "Mẹ có biết
là con thương mẹ không ?" Câu hỏi sẽ không cần được trả lời. Cho dù người
lớn ba bốn mươi tuổi ngừơi cũng có thể hỏi một câu như thế, bởi vì người là con
của mẹ. Mẹ và em sẽ sung sướng, sẽ sống trong tình thương bất diệt. Mẹ và em sẽ
đều trở thành bất diệt và ngày mai, mẹ mất, em sẽ không hối hận, đau lòng.
Ngày Vu Lan ta nghe giảng và đọc sách nói về ngài Mục Kiền Liên và về sự hiếu
đễ. Công cha, nghĩa mẹ. Bổn phận làm con. Ta lạy Phật cầu cho mẹ sống lâu. Hoặc
lạy mười phương Tăng chú nguyện cho mẹ được tiêu diêu nơi cực lạc, nếu mẹ đã
mất. Con mà không có hiếu là con bỏ đi. Nhưng hiếu thì cũng do tình thương mà
có; không có tình thương hiếu chỉ là giả tạo, khô khan, vụng về, cố gắng mệt
nhọc. Mà có tình thương là có đủ rồi. Cần chi nói đến bổn phận. Thương mẹ, như
vậy là đủ. Mà thương mẹ không phải là một bổn phận.
Thương mẹ là một cái gì rất tự nhiên. Như khát thì uống nước. Con thì phải có
mẹ, phải thương mẹ. Chữ phải đây không phải là luân lý, là bổn phận. Phải đây
là lý đương nhiên. Con thì đương nhiên thương mẹ, cũng như khát thì đương nhiên
tìm nước uống. Mẹ thương con, nên con thương mẹ. con cần mẹ, mẹ cần con. Nếu mẹ
không cần con, con không cần mẹ, thì đó không phải là mẹ là con. Đó là lạm dụng
danh từ mẹ con. Ngày xưa thầy giáo hỏi rằng: "Con mà thương mẹ thì phải
làm thế nào?" Tôi trả lời: "Vâng lời, cố gắng, giúp đỡ, phụng dưỡng
lúc mẹ về già và thờ phụng khi mẹ khuất núi". Bây giờ thì tôi biết rằng:
Con thương mẹ thì không phải "làm thế nào" gì hết. Cứ thương mẹ, thế
là đủ lắm rồi, đủ hết rồi, cần chi phải hỏi " làm thế nào " nữa!
Thương mẹ không phải là một vấn đề luân lý đạo đức. Anh mà nghĩ rằng tôi viết
bài này để khuyên anh về luân lý đạo đức là anh lầm. Thương mẹ là một vấn đề
hưởng thụ. Mẹ như suối ngọt, như đường mía lau, như xôi nếp một. Anh không
hưởng thụ thì uổng cho anh. Chị không hưởng thụ thì thiệt hại cho chị. Tôi chỉ
cảnh cáo cho anh chị biết mà thôi. Để mai này anh chị đừng có than thở rằng:
Đời ta không còn gì cả. Một món quà như mẹ mà còn không vừa ý thì họa chăng có
làm Ngọc hoàng Thượng đế mới vừa ý, mới bằng lòng, mới sung sướng. Nhưng tôi
biết Ngọc hoàng không sung sướng đâu, bởi Ngọc hoàng là đấng tự sinh, không bao
giờ có diễm phúc có được một bà mẹ.
Tôi kể chuyện này, anh đừng nói tôi khờ dại. Đáng nhẽ chị tôi không đi lấy
chồng, và tôi, tôi không nên đi tu mới phải. Chúng tôi bỏ mẹ mà đi, người thì
theo cuộc đời mới bên cạnh người con trai thương yêu, người thì đi theo lý
tưởng đạo đức mình say mê và tôn thờ. Ngày chị tôi đi lấy chồng, mẹ tôi lo lắng
lăng xăng, không tỏ vẻ buồn bã chi.
Nhưng đến khi chúng tôi ăn cơm trong phòng, ăn qua loa để đợi giờ rước dâu, thì
mẹ tôi không nuốt được miếng nào. Mẹ nói: "Mười tám năm trời nó ngồi ăn
cơm với mình, bây giờ nó ăn bữa cuối cùng rồi thì nó sẽ đi ăn ở một nhà
khác". Chị tôi gục đầu xuống mâm khóc. Chị nói: "Thôi con không lấy
chồng nữa". Nhưng rốt cuộc thì chị cũng đi lấy chồng. Còn tôi thì bỏ mẹ mà
đi tu. "Cắt ái từ sở thân" là lời khen ngợi người có chí xuất gia.
Tôi không tự hào chi về lời khen đó cả. Tôi thương mẹ, nhưng tôi có lý tưởng,
vì vậy phải xa mẹ. Thiệt thòi cho tôi, có thế thôi. Ở trên đời, có nhiều khi ta
phải chọn lựa. Mà không có sự chọn lựa nào mà không khổ đau. Anh không thể bắt
cá hai tay. Chỉ khổ là vì muốn làm người nên anh phải khổ đau. Tôi không hối
hận vì bỏ mẹ đi tu nhưng tôi tiếc và thương cho tôi vô phúc thiệt thòi nên
không được hưởng thụ tất cả kho tàng qúi báu đó. Mỗi buổi chiều lạy Phật, tôi
cầu nguyện cho mẹ. Nhưng tôi không được ăn chuối ba hương, xôi nếp một và đường
mía lau.
Anh cũng đừng tưởng tôi khuyên anh: "Không nên đuổi theo sự nghiệp mà chỉ
nên ở nhà với mẹ!". Tôi đã nói là tôi không khuyên răn gì hết -- tôi không
giảng luân lý đạo đức -- rồi mà! Tôi chỉ nhắc anh: "Mẹ là chuối, là xôi,
là đường, là mật, là ngọt ngào, là tình thương". Để chị đừng quên, để em
đừng quên. Quên là một lỗi lớn : Cũng không phải là lỗi nữa, mà là một sự thiệt
thòi. Mà tôi không muốn anh chị thiệt thòi, khờ dại mà bị thiệt thòi. Tôi xin
cài vào túi áo anh một bông hoa hồng: để anh sung sướng, thế thôi.
Nếu có khuyên, thì tôi sẽ khuyên anh, như thế này. Chiều nay, khi đi học hoặc
đi làm về, anh hãy vào phòng mẹ với một nụ cười thật trầm lặng và bền. Anh sẽ
ngồi xuống bên mẹ. Sẽ bắt mẹ dừng kim chỉ, mà đừng nói năng chi. Rồi anh sẽ
nhìn mẹ thật lâu, thật kỹ, để trông thấy mẹ và để biết rằng mẹ đang sống và đang
ngồi bên anh. Cầm tay mẹ, anh sẽ hỏi một câu ngắn làm mẹ chú ý. Anh hỏi:
"Mẹ ơi, mẹ có biết không?" Mẹ sẽ hơi ngạc nhiên và sẽ nhìn anh, vừa
cười vừa hỏi: "Biết gì?" Vẫn nhìn vào mắt mẹ, giữ nụ cười trầm lặng
và bền, anh sẽ hỏi tiếp: "Mẹ có biết là con thương mẹ không?" Câu hỏi
sẽ không cần được trả lời. Cho dù anh lớn ba bốn mươi tuổi, chị lớn ba bốn mươi
tuổi, thì anh cũng hỏi một câu ấy. Bởi vì anh, bởi vì chị, bởi vì em là con của
mẹ. Mẹ và anh sẽ sung sướng, sẽ sống trong tình thương bất diệt. Và ngày mai
mất mẹ, Anh sẽ không hối hận, đau lòng , tiếc rằng anh không có mẹ.
Đó là điệp khúc tôi muốn ca hát cho anh nghe hôm nay. Và anh hãy ca, chị hãy ca
cho cuộc đời đừng chìm trong vô tâm, quên lãng. Đóa hoa mầu hồng tôi cài trên
áo anh rồi đó. Anh hãy sung sướng đi.
Nhất Hạnh (1962)